Zachowek a darowizna — czy darowizny dolicza się do zachowku?
Autor: adw. Krzysztof Burzyński · Publikacja: 16 maja 2026
Bardzo częsta sytuacja: zmarły jeszcze za życia przepisał dom albo działkę na jedno z dzieci, a po jego śmierci w spadku zostało niewiele albo nic. Czy to znaczy, że pozostali bliscy zostają z pustymi rękami? Na szczęście nie. Prawo przewiduje doliczanie darowizn do zachowku. W tym artykule wyjaśniam, dlaczego darowizny mają znaczenie, które się liczą, a które nie, i jak ustalić ich wartość.
Dlaczego darowizny mają znaczenie
Gdyby zachowek liczono wyłącznie od tego, co fizycznie zostało w spadku, instytucję tę bardzo łatwo byłoby obejść. Wystarczyłoby, żeby spadkodawca przed śmiercią rozdał cały majątek jednej osobie — i pozostali bliscy nie dostaliby nic, bo spadek byłby pusty.
Aby temu zapobiec, prawo nakazuje doliczyć darowizny do podstawy obliczenia zachowku. W uproszczeniu: do wartości spadku dodaje się wartość darowizn, jakich spadkodawca dokonał za życia, i dopiero od tej powiększonej kwoty liczy się zachowek. Dzięki temu rozdanie majątku przed śmiercią nie pozbawia najbliższych ich ochrony. Jeśli nie wiesz jeszcze, czym jest zachowek i komu przysługuje, zacznij od tekstu zachowek — co to jest.
Które darowizny się dolicza, a których nie
Zasadą jest doliczanie darowizn, ale są od niej istotne wyjątki. Nie dolicza się:
- drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych w danych stosunkach — np. typowe prezenty urodzinowe czy świąteczne;
- darowizn dla osób niebędących spadkobiercami ani uprawnionymi do zachowku, jeżeli zostały dokonane wcześniej niż na 10 lat przed otwarciem spadku (liczone wstecz od śmierci spadkodawcy).
Ten dziesięcioletni limit dotyczy wyłącznie osób spoza kręgu rodziny. Co bardzo ważne — jeżeli obdarowanym był spadkobierca albo osoba uprawniona do zachowku (np. dziecko spadkodawcy), darowiznę dolicza się bez względu na to, jak dawno jej dokonano. Darowizna dla syna sprzed 25 lat również wejdzie do podstawy obliczenia zachowku.
Roszczenie przeciwko obdarowanemu
Doliczenie darowizny powiększa kwotę zachowku, ale samo w sobie nie daje pieniędzy. Kto ma więc zapłacić? Kolejność jest następująca:
- Najpierw o zachowek upominasz się u spadkobierców.
- Jeśli to nie wystarcza — u zapisobierców windykacyjnych.
- Dopiero gdy i to zawodzi — możesz żądać uzupełnienia zachowku od osoby obdarowanej.
Roszczenie wobec obdarowanego ma swoje granice — odpowiada on tylko w granicach swojego wzbogacenia będącego skutkiem darowizny. Obdarowany może też zwolnić się z obowiązku zapłaty, wydając przedmiot darowizny. O tym, jak skierować sprawę na drogę sądową, piszę w artykule jak dochodzić zachowku w sądzie.
Darowizna na rzecz uprawnionego — zaliczenie na zachowek
Działa to też w drugą stronę. Jeżeli to Ty jako uprawniony otrzymałeś za życia darowiznę od spadkodawcy, taką darowiznę zalicza się na należny Ci zachowek. Jeśli darowizna była równa zachowkowi lub wyższa — Twoje roszczenie wygasa albo odpowiednio się zmniejsza. To uczciwe rozwiązanie: dostałeś już swoją część za życia spadkodawcy.
W praktyce sprawy o zachowek najczęściej rozbijają się o darowizny — kto, kiedy i ile dostał. Dlatego przed wystąpieniem z roszczeniem warto dokładnie zmapować wszystkie przesunięcia majątkowe w rodzinie, a nie tylko to, co zostało w spadku.
Jak ustalić wartość darowizny
Wartość darowizny ustala się według szczególnej reguły: stan rzeczy z chwili dokonania darowizny, ale ceny z chwili ustalania zachowku. Brzmi skomplikowanie, więc wyjaśnijmy na przykładzie.
Spadkodawca podarował synowi działkę. W chwili darowizny była to niezabudowana działka. Później syn wybudował na niej dom. Do zachowku liczy się wartość samej działki (taki był jej stan w chwili darowizny), ale według dzisiejszych cen rynkowych. Wartość domu, który syn wzniósł własnym kosztem, nie jest doliczana. W praktyce taką wycenę przeprowadza biegły rzeczoznawca.
Temat darowizn bywa niuansowy, zwłaszcza gdy majątek lub darowizny znajdują się poza Polską. Jeśli mieszkasz za granicą, sprawdź stronę zachowek z zagranicy oraz artykuł zachowek dla osoby mieszkającej za granicą. Całość zagadnień spadkowych omawiam też na stronie specjalizacja: prawo spadkowe.
Najczęściej zadawane pytania
Czy darowizny dolicza się do zachowku?
Tak. Do podstawy obliczenia zachowku co do zasady dolicza się darowizny poczynione przez spadkodawcę. Dzięki temu nie da się obejść zachowku, rozdając majątek jeszcze przed śmiercią.
Których darowizn nie dolicza się do zachowku?
Nie dolicza się drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych w danych stosunkach oraz darowizn dokonanych na rzecz osób niebędących spadkobiercami ani uprawnionymi do zachowku, jeżeli zostały one dokonane wcześniej niż na dziesięć lat przed otwarciem spadku.
Czy darowizna sprzed 20 lat liczy się do zachowku?
To zależy od obdarowanego. Darowizna dla osoby obcej sprzed ponad dziesięciu lat przed otwarciem spadku nie jest doliczana. Jeśli jednak obdarowanym był spadkobierca lub uprawniony do zachowku, darowiznę dolicza się bez względu na to, jak dawno jej dokonano.
Czy mogę żądać zachowku od osoby obdarowanej?
Tak, ale dopiero gdy zachowku nie da się uzyskać od spadkobierców ani zapisobierców windykacyjnych. Wtedy uprawniony może żądać od obdarowanego sumy potrzebnej do uzupełnienia zachowku, w granicach wzbogacenia obdarowanego.
Według jakiej wartości liczy się darowiznę?
Wartość przedmiotu darowizny ustala się według stanu z chwili jej dokonania, ale według cen z chwili ustalania zachowku. Oznacza to, że bierze się aktualną wartość rzeczy w stanie, w jakim była darowana.
Czy darowizna dla dziecka pomniejsza jego zachowek?
Tak. Darowiznę otrzymaną przez uprawnionego od spadkodawcy zalicza się na należny mu zachowek. Jeżeli darowizna była równa lub wyższa od zachowku, roszczenie wygasa w całości lub odpowiednio się zmniejsza.
Czy darowizny z zagranicy też się dolicza?
Jeżeli do sprawy stosuje się prawo polskie, doliczanie darowizn obejmuje także majątek i darowizny poza Polską. Sprawę o zachowek można prowadzić zdalnie, a wątpliwości warto omówić podczas konsultacji online.
Majątek rozdano przed śmiercią?
Sprawdzę, które darowizny doliczyć i ile zachowku możesz uzyskać. Konsultację umówisz online — wygodnie, także z zagranicy.